كوتاه به انگليسى و شمّه‌اى دربارهء مؤلّفان و پاره‌اى حواشى كوتاه به زبان انگليسى و آلمانى هست كه تقريبا به روش فرهنگنامه‌ها فراهم شده است . مجموعهء مذكور براستى به هدف خود رسيده و فايدهء آن از لحاظ آشنايى با نوشته‌هاى جغرافيايى در متون اصلى ، به خوبى آشكار است . البته فهم بعضى از مطالب آن مشكل است و مؤلّف مىبايست اين نكته را در نظر مىگرفت و برعايت مبتديان توضيحات بيشترى مىداد . مجموعهء دوم از منتخبات جغرافيايى كه بيست و پنج سال پيش ( 1932 / 1351 ه . ) به وسيلهء بلاشر ، خاور شناس فرانسوى ، منتشر شده 49 بر اساس فكرى وسيعتر به وجود آمده است و هدف آن تنها اين نبوده كه فقط مجموعه‌اى از متون را به محققان علاقه مند عرضه كند ، بلكه مىخواسته است گزارشى مختصر از تكامل نوشته‌هاى جغرافيايى اسلامى به دست دهد ، و مؤلّفان و متون را چنان انتخاب كند كه طرحى كامل به وجود آيد و خواننده بتواند از خلال آن تكامل نمونه‌هاى جغرافيايى را دنبال كند . اين مجموعه شامل بيش از پنجاه قطعه از بيست و پنج مؤلف است و مانند مجموعهء دخويه جغرافياى نجومى را نديده نگرفته ، بلكه آن را به مقام دوم برده است و ، بجز مقدمهء عمومى ، حواشى مناسبى براى دورانها و مؤلّفان و منتها به قلم آمده و از منابع مهم ياد شده است . بر متنها نيز توضيحاتى مختصر امّا رسا افزوده شده است . كتاب ، لغتنامهء خاص ندارد ولى فهرستى از نامهاى جغرافيايى با معادل اروپايى آن همراه دارد . جنبهء تحقيقى آن نيز فراموش نشده و ميزان دشوارى هر قطعه معين شده است . دقت و كوششى كه در فراهم آوردن اين مجموعه از لحاظ كثرت منتخبات عربى و مقدمات رسا به زبان فرانسه به كار رفته ، براستى آن را به مقام يك كتاب ممتاز ، نه تنها براى تعليم مبتديان بلكه براى تاريخ نوشته‌هاى جغرافيايى به طور كلى ، بالا برده است . دانش روسى تحقيقات متعدّدى دربارهء نوشته‌هاى جغرافيايى اسلامى انجام داده كه بعضى از آن ، همچون تحقيقات فرن ، روزن ، و بار تولد ، در تاريخ دانش مقامى ممتاز دارد ؛ ولى خاورشناسى روسى در زمينهء تحقيقات عمومى كه به عنوان مقدّمه يا مرجع محققان به كار تواند رفت ، آشكارا فقير است . قسمتى كه گيرگاس در كتاب طرح عمومى ادبيّات عرب به جغرافيا اختصاص داده و نسبت به زمان آن ( 1873 / 1290 ه . ) كوششى شايسته بوده 50 به هيچ وجه جوابگوى نيازمنديهاى دانش نو نيست . به سال 1911 / 1329 ه . فصلى از كتاب تاريخ عرب و ادبيات عربى كريمسكى ، كه از لحاظ منابع بسيار غنى بود ، جاى آن را گرفت . 51 اما اكنون آن نيز به اضافات و اصلاحات فراوان نياز دارد . بار تولد نيز با حوصله و ابتكار علمى خاص خود ، خطوط عمدهء تكامل نوشته‌هاى جغرافياى اسلامى را در كتاب تاريخ تحقيقات شرقى در اروپا و روسيه ( 1911 - 1925 / 1329 - 1344 ه . ) 52 به دست داد ، اما بايد متأسّف بود كه بيشتر از پنج صفحه به اين كار اختصاص نداد . نيز فصولى كه بار تولد در مقدمهء چاپ كتاب جغرافيايى فارسى